Mục lục bài viết
- Gói tin là gì và bên trong có những gì?
- Hai phần chính của một gói IP
- Vì sao một bức ảnh cần nhiều gói tin?
- Đóng gói dữ liệu là gì? Từ máy gửi đến máy nhận
- Máy gửi thêm những gì vào dữ liệu ảnh?
- Vì sao IP đích là của máy chủ, còn MAC đích lại là của router?
- Máy chủ mở gói và nhận lại ảnh như thế nào?
- Điều gì xảy ra khi gói tin đến muộn, sai thứ tự hoặc bị mất?
- Mất một gói tin có phải gửi lại cả ảnh?
- Cách kiểm tra gói tin bằng ping và Wireshark
- Dùng ping để đo thời gian khứ hồi
- Dùng Wireshark để xem một gói tin thật
Gói tin là gì? Trong mạng máy tính, gói tin (packet) là đơn vị dữ liệu có địa chỉ nguồn và địa chỉ đích để các thiết bị mạng chuyển tiếp. Khi bạn gửi một bức ảnh từ máy tính ở văn phòng lên máy chủ, ảnh có thể đi qua mạng trong nhiều gói IP. Router có thể chuyển tiếp từng gói tin ngay khi nhận được, dù phần còn lại của ảnh vẫn đang ở máy gửi. Nếu kết nối dùng TCP, máy nhận dựa vào số thứ tự của các byte để giao lại dữ liệu ảnh đúng thứ tự cho ứng dụng.
Gói tin là gì và bên trong có những gì?
Hai phần chính của một gói IP
Một gói IPv4 có hai phần chính. Khi mở một gói tin bằng Wireshark, bạn có thể đọc được địa chỉ máy chủ ngay trong phần đầu. Muốn biết gói tin mang dữ liệu của kết nối nào, bạn cần xem tiếp phần nằm bên trong.
| Thành phần | Có gì bên trong? | Dùng để làm gì? |
| Phần đầu (header) | IP nguồn, IP đích, tổng chiều dài gói IP, TTL (giới hạn số chặng) và trường Protocol. | Router tra đường đi theo IP đích. Tại máy nhận, trường Protocol cho biết giao thức nào sẽ xử lý phần tiếp theo, chẳng hạn TCP. |
| Phần dữ liệu (payload) | Với gói IP chưa phân mảnh trong ví dụ này, payload gồm cả phần đầu TCP và các byte mà TCP đang chuyển. | Phần đầu TCP ghi số cổng và số thứ tự. Với gói tin đang xét, các byte theo sau mang một phần dữ liệu ảnh. |
Làm sao máy nhận biết phần nào đứng trước trong bức ảnh? TCP đánh số theo vị trí của từng byte trong luồng dữ liệu. Trường Identification mà bạn có thể thấy trong phần đầu IPv4 phục vụ việc ghép các mảnh của cùng một gói IP khi có phân mảnh. Muốn theo dõi thứ tự dữ liệu trong kết nối TCP, hãy xem trường Sequence Number của TCP.
Vì sao một bức ảnh cần nhiều gói tin?
Mỗi liên kết mạng có giới hạn kích thước gói IP mà nó có thể chở nguyên vẹn, gọi là MTU. Chẳng hạn, với Ethernet có MTU 1.500 byte, nếu phần đầu IPv4 và phần đầu TCP đều dài 20 byte, một gói tin dài 1.500 byte còn 1.460 byte cho dữ liệu TCP. Một bức ảnh vài MB vì thế cần nhiều gói. Số gói tin thực tế còn phụ thuộc vào kích thước dữ liệu ứng dụng gửi đi và phần thông tin mà các giao thức thêm vào.

Hình 1. Phần dữ liệu của IPv4 chứa cả phần đầu TCP. Trong ví dụ này, 1.460 byte còn lại dành cho dữ liệu TCP.Tải JPG
Chia dữ liệu ảnh thành nhiều đoạn TCP là việc của máy gửi. Còn phân mảnh IP có thể xảy ra khi một gói IPv4 đã hình thành nhưng lại lớn hơn MTU của chặng kế tiếp. Nếu được phép phân mảnh, router có thể tách gói tin đó thành các mảnh nhỏ hơn. Máy đích ghép các mảnh để khôi phục gói IP ban đầu trước khi giao cho TCP.
Một gói tin cũng có thể mang trọn một thông điệp ngắn. Khi bạn chạy ping, một gói IP thường đủ chứa cả yêu cầu kiểm tra kết nối. Trong tài liệu về IP, bạn còn có thể gặp tên IP datagram để chỉ một gói IP.
Đóng gói dữ liệu là gì? Từ máy gửi đến máy nhận
Đóng gói dữ liệu (encapsulation) là quá trình mỗi giao thức nhận dữ liệu từ tầng trên, thêm thông tin điều khiển của mình rồi chuyển xuống tầng dưới. Thông tin thêm vào có thể nằm ở đầu hoặc cuối. Nhờ vậy, cùng một lần gửi ảnh, máy tính có thể ghi rõ ứng dụng nào sẽ nhận dữ liệu, máy chủ nào là đích và thiết bị nào cần nhận dữ liệu ở chặng đầu tiên.
Máy gửi thêm những gì vào dữ liệu ảnh?
- TCP chia luồng dữ liệu thành từng đoạn. Mỗi đoạn có cổng nguồn, cổng đích và số thứ tự. Bên nhận dùng những thông tin này để xác định kết nối và vị trí của các byte trong luồng.
- IP thêm địa chỉ nguồn và đích. Cả phần đầu TCP lẫn dữ liệu đi sau trở thành payload của gói IP. Router đọc IP đích của gói tin ngay cả khi ứng dụng đã mã hóa ảnh.
- Ethernet đóng khung để truyền trên mạng cục bộ. Máy gửi đặt gói IP vào khung Ethernet, ghi địa chỉ MAC nguồn và đích ở đầu khung, thêm trường kiểm tra lỗi FCS ở cuối. Riêng bước tạo khung này được gọi là framing.

Hình 2. Theo dõi khối dữ liệu ảnh từ trên xuống để thấy TCP, IPv4 và Ethernet lần lượt thêm thông tin gì.Tải JPG
Vì sao IP đích là của máy chủ, còn MAC đích lại là của router?
Giả sử máy tính có IP 192.168.10.25/24, nối với switch qua cáp Ethernet và dùng cổng mặc định 192.168.10.1. Cùng một cổng mạng trên máy tính nhưng khi bạn in ảnh và khi bạn tải ảnh lên máy chủ, địa chỉ ghi ở chặng đầu có thể khác nhau.
| Bạn gửi ảnh đi đâu? | IP đích trong gói tin | MAC đích ở chặng đầu |
| Máy in trong cùng mạng | 192.168.10.50 | MAC của máy in. |
| Máy chủ ở mạng khác, đi qua cổng mặc định | 192.168.20.80 | MAC của cổng router có IP 192.168.10.1. |
Máy tính tra bảng định tuyến để chọn chặng kế tiếp. Nếu chưa biết địa chỉ MAC tương ứng với IPv4 của chặng đó, máy dùng ARP để tìm. Switch lớp 2 chuyển khung theo MAC đích trong mạng cục bộ. Khi nhận gói tin gửi sang mạng khác, router tra IP đích, giảm TTL trong phần đầu gói IPv4 rồi đặt gói tin vào khung mới để gửi qua cổng ra. Trong ví dụ định tuyến nội bộ này, địa chỉ IP đích vẫn là 192.168.20.80.

Hình 3. Trên chặng đầu, khung Ethernet mang MAC đích của router. Sang chặng thứ hai, MAC đích là của máy chủ.Tải JPG
Máy chủ mở gói và nhận lại ảnh như thế nào?
Ở máy chủ, quá trình diễn ra theo chiều ngược lại, gọi là tháo gói (decapsulation). Sau khi máy chủ nhận khung Ethernet, tầng liên kết lấy gói IP bên trong và chuyển lên tầng mạng. Tầng IP đọc phần đầu gói tin và chuyển phần dữ liệu bên trong cho TCP. TCP kiểm tra dữ liệu, xử lý các byte còn thiếu hoặc đến sai thứ tự rồi giao luồng byte cho ứng dụng. Ứng dụng dùng dữ liệu đó để lưu bức ảnh.
“Đóng gói” trong lập trình hướng đối tượng có nghĩa gì?
Điều gì xảy ra khi gói tin đến muộn, sai thứ tự hoặc bị mất?
Router quyết định chặng kế tiếp cho từng gói IP. Nếu tuyến đường thay đổi trong lúc gửi ảnh, các gói tin của cùng một kết nối có thể đi qua những tuyến khác nhau. Ngay cả trên cùng một tuyến, thời gian chờ trong hàng đợi của router cũng có thể thay đổi. IP xử lý các gói tin độc lập. Bên nhận có thể nhận được một gói IP dù gói gửi ngay trước đó vẫn đang trên đường.
Mất một gói tin có phải gửi lại cả ảnh?
Với TCP, bên gửi có thể truyền lại phần dữ liệu còn thiếu. Giả sử một gói tin mang các byte từ 1.001 đến 1.500. Nếu phần bắt đầu ở byte 1.501 đến trước, máy nhận vẫn chờ phần thiếu rồi mới giao tiếp dữ liệu cho ứng dụng. Nếu phần thiếu chỉ đến chậm, TCP có thể tiếp tục ngay khi nhận được. Nếu dữ liệu bị mất, bên gửi có thể phát hiện qua các phản hồi xác nhận (ACK) hoặc khi hết thời gian chờ, rồi truyền lại phần thiếu. Việc tải ảnh có thể khựng lại một lúc rồi tiếp tục.

Hình 4. Khi đoạn đến sớm nằm sau một khoảng còn thiếu, TCP có thể giữ lại đoạn đó và giao dữ liệu đúng thứ tự cho ứng dụng.Tải JPG
Khi cùng một dải byte đến hai lần, TCP nhận ra phần trùng nhờ số thứ tự. Nếu dữ liệu trên đường truyền bị hỏng, Ethernet có thể phát hiện bằng FCS và loại khung lỗi. TCP cũng kiểm tra dữ liệu ở hai đầu kết nối bằng checksum. Với ứng dụng dùng UDP, ứng dụng hoặc giao thức chạy phía trên UDP tự quyết định có yêu cầu gửi lại dữ liệu hay bỏ qua gói tin đến muộn.
Cách kiểm tra gói tin bằng ping và Wireshark
Dùng ping để đo thời gian khứ hồi
Trong mạng ví dụ ở trên, chạy ping 192.168.20.80 để máy tính gửi yêu cầu ICMP Echo Request đến máy chủ. Nếu máy chủ trả lời, thời gian hiển thị là thời gian khứ hồi của gói tin, tính từ lúc gửi yêu cầu đến lúc nhận phản hồi. Nếu có kết quả Request timed out, máy tính chưa nhận được gói tin phản hồi trong thời gian chờ. Chỉ riêng kết quả này chưa cho biết gói tin bị mất ở chặng nào, vì máy chủ hoặc tường lửa cũng có thể chặn ICMP.
Dùng Wireshark để xem một gói tin thật
Khi đã có bản ghi trên cổng Ethernet của máy gửi, nhập bộ lọc ip.dst == 192.168.20.80 && tcp.len > 0 để xem các gói IPv4 mang dữ liệu TCP tới máy chủ. Thay địa chỉ trong ví dụ bằng IP máy chủ của bạn. Chọn một gói tin rồi mở phần Packet Details.
- Trong Ethernet II, xem Destination để biết MAC nhận ở chặng đầu.
- Trong Internet Protocol Version 4, xem Destination Address để đọc IP đích và Total Length để biết chiều dài gói IPv4.
- Trong Transmission Control Protocol, xem Sequence Number và TCP Segment Len để xác định gói tin đang mang dải byte nào.
Bạn có thể thấy Wireshark ghi nhận 1.514 byte dù trường Total Length chỉ ghi 1.500 byte. Với khung Ethernet không gắn thẻ VLAN, 14 byte nằm ngoài gói IP là phần đầu Ethernet. Nhiều card mạng đã bỏ 4 byte FCS trước khi giao dữ liệu cho Wireshark, nên một khung dài 1.518 byte trên đường truyền có thể hiện là 1.514 byte trong bản ghi.
Kết luận
Hiểu rõ gói tin là gì, cấu trúc gói tin và quá trình đóng gói dữ liệu sẽ giúp bạn nắm được cách thông tin được truyền tải giữa các thiết bị trong mạng máy tính. Bên cạnh đó, việc sử dụng các công cụ như Ping và Wireshark còn giúp kiểm tra kết nối, phân tích gói tin và hỗ trợ xác định sự cố mạng hiệu quả hơn. Nếu còn thắc mắc cần được giải đáp về vấn đề trên, hãy liên hệ với Viễn Thông Xanh qua Hotline, hoặc để lại comment phía dưới

